Η αναγνώριση μεταστατικών κυττάρων σε πρωτογενείς όγκους μαστού
Η κατανόηση του ποιες κυτταρικές ομάδες μέσα σε έναν όγκο θα προχωρήσουν στη δημιουργία μεταστάσεων παραμένει μία από τις πιο μεγάλες προκλήσεις στην έρευνα κατά του καρκίνου. Μία πρόσφατη μελέτη, με επικεφαλής την ομάδα Cell Plasticity in Development and Disease της Άνγκελα Νιέτο στο Ινστιτούτο Νευροεπιστημών, παρέχει μια απροσδόκητη απάντηση: οι κυτταρικές ομάδες που θα δώσουν προέλευση σε μεταστάσεις μπορούν ήδη να εντοπιστούν μέσα στον πρωτογενή όγκο.
Σημαντικά ευρήματα από τη μελέτη
Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο Nature Communications, συνδυάζει αναλύσεις από μοντέλα ποντικών με δεδομένα από ασθενείς. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι στην επιθετική πρόσοψη του όγκου υπάρχει μια συγκεκριμένη ομάδα κυττάρων ικανών να εισβάλλουν και να είτε να πολλαπλασιάζονται είτε να εισέρχονται σε κατάσταση νάρκης. Αυτή η ισορροπία είναι καθοριστική για το αν τα κύτταρα που διαφεύγουν από τον όγκο μπορούν να ξεκινήσουν νέα ανάπτυξη σε απομακρυσμένα όργανα, δηλαδή τις πολυπόθητες μεταστάσεις.
Μελέτη της επιθηλιακής-μεσεγχυματικής μετάβασης
Η ομάδα της Νιέτο ερευνά εδώ και δεκαετίες την επιθηλιακή-μεσεγχυματική μετάβαση (EMT), ένα πρόγραμμα που ελέγχει τη μετανάστευση των κυττάρων κατά την εμβρυϊκή ανάπτυξη και επανεργοποιείται στους όγκους προκειμένου να επιτρέψει τη διάδοση των καρκινικών κυττάρων. Στη νέα αυτή μελέτη, οι ερευνητές πάνε ένα βήμα παραπέρα, αποδεικνύοντας ότι η ικανότητα μετάστασης δεν προκύπτει τυχαία και δεν καθορίζεται μόνο από το μικροπεριβάλλον του στόχου. Αντίθετα, η μεταστατική ικανότητα έχει ήδη καθοριστεί σε μια υποομάδα κυττάρων που βρίσκονται στον πρωτογενή όγκο, τα οποία υιοθετούν μια εξαιρετικά μεταστατική κατάσταση υπό την καθοδήγηση ενός κύριου παράγοντα: του γονιδίου Prrx1.
Ο ρόλος του γονιδίου Prrx1
Όπως δηλώνει ο Ραούλ Χιμένεθ Καστάνο, πρώτος συγγραφέας της μελέτης, το γονίδιο Prrx1 λειτουργεί ως αληθινός κύριος ρυθμιστής της συμπεριφοράς του όγκου. “Ανακαλύψαμε πρόσφατα ότι το Prrx1 είναι κρίσιμο για τη διάδοση του καρκίνου και μέσω αυτής της δουλειάς γνωρίζουμε πλέον ότι όχι μόνο ενεργοποιεί τα προγράμματα που επιτρέπουν στα κύτταρα να αποδεσμεύονται από τον πρωτογενή όγκο, αλλά ελέγχει επίσης την ικανότητά τους να πολλαπλασιάζονται και να σχηματίζουν μεταστάσεις ή να εισέρχονται σε κατάσταση νάρκης που μπορεί να διαρκέσει χρόνια”, εξηγεί.
Η σημασία των ευρημάτων για την κλινική πρακτική
Τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία είναι ότι τα επίπεδα του Prrx1 καθορίζουν την επίδρασή του στα καρκινικά κύτταρα. “Χωρίς το Prrx1, τα κύτταρα δεν διασπείρονται· σε πολύ υψηλά επίπεδα, διασπείρονται μαζικά αλλά χάνουν την ικανότητα να εγκατασταθούν και να αναπτυχθούν σε άλλα όργανα”, προσθέτει η ερευνήτρια. “[…] Μόνο σε ενδιάμεσα επίπεδα επιτυγχάνεται η βέλτιστη ισορροπία ανάμεσα στην κινητικότητα και την ανάπτυξη”.
Δεδομένα και μελλοντικές προοπτικές
Για την επίτευξη αυτών των συμπερασμάτων, η ομάδα χρησιμοποίησε πειραματικά μοντέλα ποντικών, αναλύσεις μεμονωμένων κυττάρων, μελέτες χρωματίνης και τεχνικές χωρικής μεταγραφικής αναλύσεως που επιτρέπουν την απευθείας παρατήρηση της οργάνωσης και της συμπεριφοράς των κυττάρων εντός του ιστού του όγκου. Οι ευρηματικές παρατηρήσεις από χιλιάδες κύτταρα αναλύθηκαν από τον βιοπληροφορικό εμπειρογνώμονα της ομάδας. Οι αναλύσεις δειγμάτων ασθενών με καρκίνο μαστού ενδέχεται να διαδραματίσουν ακόμη πιο καθοριστικό ρόλο στην πρόβλεψη του κινδύνου μετάστασης, εφόσον ανιχνευθούν παρόμοια πρότυπα έκφρασης του Prrx1, γεγονός που επηρεάζει την ταξινόμηση των όγκων και τις κλινικές προβλέψεις.
Αυτή η έρευνα ανοίγει νέους δρόμους για την κατανόηση της προέλευσης της μεταστατικής ικανότητας και θέτει τα θεμέλια για την ανάπτυξη στρατηγικών που θα εμποδίζουν τα καρκινικά κύτταρα να φτάσουν σε αυτή την επικίνδυνη κατάσταση.
