Μελέτη εξετάζει τη σχέση μεταξύ μήκους τελομερών και καταρράκτη σχετιζόμενου με την ηλικία
Ο καταρράκτης παραμένει η κύρια αιτία τύφλωσης παγκοσμίως για ενήλικες άνω των 50 ετών, παρά τις σημαντικές προόδους στη χειρουργική θεραπεία. Παραδοσιακά, η ανάπτυξή του θεωρείται αναπόφευκτη συνέπεια της γήρανσης, ωστόσο κλινικές παρατηρήσεις δείχνουν ότι υπάρχει μεγάλη διακύμανση στην εμφάνιση και πρόοδο του μεταξύ ατόμων της ίδιας ηλικίας. Αυτή η διαφορά υποδεικνύει ότι υπάρχουν βιολογικοί μηχανισμοί που ξεπερνούν την απλή φθορά με την πάροδο του χρόνου.
Τα τελομερή, οι προστατευτικές δομές DNA-πρωτεϊνών στα άκρα των χρωμοσωμάτων, μειώνονται σταδιακά με την κυτταρική διαίρεση και το οξειδωτικό στρες, λειτουργώντας ως δείκτες βιολογικής γήρανσης. Η μείωση του μήκους των τελομερών των λευκοκυττάρων έχει συνδεθεί με καρδιοαγγειακές παθήσεις, μεταβολικές διαταραχές και θνησιμότητα. Με βάση αυτές τις προκλήσεις και τα αναπάντητα ερωτήματα, είναι απαραίτητη μια πιο εις βάθος διερεύνηση για να διευκρινιστεί αν η δυναμική των τελομερών συμβάλλει άμεσα στην ανάπτυξη του καταρράκτη.
Η μελέτη και οι συνεργασίες
Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2025 στο περιοδικό Eye and Vision, με επικεφαλής ερευνητές από το Guangdong Eye Institute στο Guangdong Provincial People’s Hospital, συνεργάστηκε με το UK Biobank, το Hong Kong Polytechnic University, το University of Melbourne και το Singapore Eye Research Institute. Οι ερευνητές εξέτασαν τη σχέση μεταξύ μήκους τελομερών και καταρράκτη σχετιζόμενου με την ηλικία, αναλύοντας μακροχρόνια δεδομένα πληθυσμού από το Ηνωμένο Βασίλειο, σε συνδυασμό με λεπτομερή κλινική απεικόνιση από μια κινεζική νοσοκομειακή ομάδα.
Η ομάδα αξιολόγησε τόσο την επίπτωση του καταρράκτη όσο και τη σοβαρότητα της θολότητας του φακού, αποκαλύπτοντας μια συνεπή σύνδεση μεταξύ βιολογικών δεικτών γήρανσης και οπτικής πτώσης. Συνδυάζοντας επιδημιολογικές και κλινικές προσεγγίσεις, οι ερευνητές εξερεύνησαν τη σύνδεση τελομερών-καταρράκτη σε δύο ανεξάρτητες ομάδες.
Αποτελέσματα και επιπτώσεις
Στο UK Biobank, οι συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν για περισσότερα από δέκα χρόνια, κατά τη διάρκεια των οποίων καταγράφηκαν πάνω από 4.000 νέα κρούσματα καταρράκτη. Η στατιστική ανάλυση αποκάλυψε μια σαφή αντίστροφη σχέση μεταξύ μήκους τελομερών και εμφάνισης καταρράκτη: άτομα με μεγαλύτερα τελομερή είχαν σημαντικά μειωμένο κίνδυνο ανάπτυξης καταρράκτη. Εντυπωσιακά, η συσχέτιση ακολούθησε ένα L-shaped μοτίβο—ο κίνδυνος μειώθηκε απότομα καθώς το μήκος των τελομερών αυξανόταν, και στη συνέχεια σταθεροποιήθηκε, υποδεικνύοντας ένα κατώφλι πέρα από το οποίο η επιπλέον αύξηση του μήκους των τελομερών προσφέρει περιορισμένη επιπλέον προστασία.
Για να επικυρώσουν αυτά τα ευρήματα σε διάφορες παθήσεις, οι ερευνητές πραγματοποίησαν μια μελέτη συσχέτισης σε περισσότερες από 1.000 κλινικές καταστάσεις. Ο καταρράκτης αναδείχθηκε ως ένα από τα πιο ισχυρά αποτελέσματα που συνδέονται με το μήκος των τελομερών, ενισχύοντας την αξιοπιστία της συσχέτισης. Συμπληρώνοντας αυτά τα αποτελέσματα σε πληθυσμιακό επίπεδο, η κινεζική νοσοκομειακή ομάδα παρείχε πληροφορίες σχετικά με τη σοβαρότητα της νόσου.
Συμπεράσματα και προοπτικές
«Τα αποτελέσματά μας υποδηλώνουν ότι ο φακός αντανακλά τη βιολογική γήρανση που συμβαίνει σε ολόκληρο το σώμα», δήλωσαν οι ανώτεροι συγγραφείς της μελέτης. «Το μήκος των τελομερών των λευκοκυττάρων αποτυπώνει το σωρευτικό φορτίο του οξειδωτικού στρες και της φλεγμονής σε όλη τη διάρκεια της ζωής, και ο φακός—καθώς δεν αναγεννάται—μπορεί να ενισχύει αυτά τα σήματα. Αντί να είναι μια καθαρά τοπική πάθηση των ματιών, ο καταρράκτης σχετιζόμενος με την ηλικία φαίνεται να μοιράζεται κοινούς μηχανισμούς με τη συστημική γήρανση. Αυτή η προοπτική βοηθά να εξηγηθεί γιατί άτομα της ίδιας ηλικίας μπορούν να βιώνουν πολύ διαφορετικά οπτικά αποτελέσματα και αναδεικνύει τον φακό ως ένα παράθυρο στην συνολική βιολογική υγεία.»
Αν και το μήκος των τελομερών δεν προορίζεται ως εργαλείο κλινικής ανίχνευσης για την πρόβλεψη του καταρράκτη, τα ευρήματα έχουν ευρύτερες επιπτώσεις για την έρευνα γήρανσης και την προληπτική υγειονομική φροντίδα. Υποδεικνύουν ότι οι παράγοντες του τρόπου ζωής που είναι γνωστό ότι επηρεάζουν το οξειδωτικό στρες—όπως το κάπνισμα, η σωματική δραστηριότητα και η μεταβολική υγεία—μπορεί να επηρεάζουν ταυτόχρονα την ακεραιότητα των τελομερών και την ανάπτυξη του καταρράκτη.
