Η αρχαιότερη βραχογραφία στον κόσμο ανατρέπει τις θεωρίες για την τέχνη
Μια φαινομενικά απλή αποτύπωση ενός χεριού, βαμμένη με κόκκινη χρωστική σε σπήλαιο της Ινδονησίας, έρχεται να ανατρέψει τις καθιερωμένες θεωρίες σχετικά με την ανθρώπινη δημιουργικότητα. Σύμφωνα με νέα επιστημονική έρευνα, αυτή η βραχογραφία είναι το αρχαιότερο γνωστό έργο σπηλαιογραφίας παγκοσμίως, χρονολογούμενη τουλάχιστον πριν από 67.800 χρόνια.
Η ανακάλυψη στο Σουλαουέζι
Το εύρημα προέρχεται από το νησί Σουλαουέζι, συγκεκριμένα από το ασβεστολιθικό σπήλαιο Λιανγκ Μεταντούντο, στο μικρό νησί Μούνα, στα νοτιοανατολικά της Ινδονησίας. Η βραχογραφία απεικονίζει το αρνητικό αποτύπωμα ενός ανθρώπινου χεριού, το οποίο δεν περιορίζεται σε μια απλή χειρονομία: τα δάχτυλα έχουν σκόπιμα επιμηκυνθεί και αλλοιωθεί, σχηματίζοντας μια μορφή που θυμίζει νύχι ή δαγκάνα.
Οι ερευνητές πιστεύουν ότι αυτή η παρέμβαση είναι ένα πρώιμο αλλά ξεκάθαρο δείγμα συμβολικής σκέψης και φαντασίας, ικανότητες που βρίσκονται στον πυρήνα της τέχνης, της γλώσσας, της θρησκείας και της επιστήμης.
Η μελέτη και οι νέες προοπτικές
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature, πραγματοποιήθηκε υπό τη συνδιεύθυνση του καθηγητή Άνταμ Μπραμ από το Πανεπιστήμιο Γκρίφιθ της Αυστραλίας. Όπως εξηγεί ο ίδιος, το εύρημα ενισχύει την άποψη ότι δεν υπήρξε κάποιο «ξαφνικό ξύπνημα» της ανθρώπινης δημιουργικότητας στην Ευρώπη, όπως διδασκόταν επί δεκαετίες.
«Όταν σπούδαζα τη δεκαετία του ’90, η κυρίαρχη θεωρία ήταν ότι η καλλιτεχνική έκρηξη του ανθρώπου συνέβη αποκλειστικά στην Ευρώπη. Σήμερα, τα δεδομένα από την Ινδονησία καθιστούν αυτή την ευρωκεντρική άποψη δύσκολη να υποστηριχθεί», σημειώνει.
Η σύγκριση με προηγούμενα ευρήματα
Μέχρι πρόσφατα, ο τίτλος της αρχαιότερης βραχογραφίας ανήκε σε ένα αποτύπωμα χεριού στο σπήλαιο Μαλτραβιέσο στη δυτική Ισπανία, ηλικίας περίπου 66.700 ετών – ένα εύρημα που παραμένει αμφιλεγόμενο. Η νέα χρονολόγηση από το Σουλαουέζι είναι παλαιότερη και θεωρείται πιο αξιόπιστη, καθώς βασίζεται σε λεπτές ορυκτές επικαθίσεις που καλύπτουν τη χρωστική.
Επιπλέον, η καλλιτεχνική παρέμβαση δεν περιορίστηκε στη μηχανική αποτύπωση του χεριού. Μετά τον αρχικό ψεκασμό της κόκκινης χρωστικής, ο δημιουργός επεξεργάστηκε τα δάχτυλα, μετατρέποντας την εικόνα σε κάτι που υπερβαίνει την απλή αναπαράσταση. «Αυτό είναι κάτι βαθιά ανθρώπινο», τονίζει ο Μπραμ, υπογραμμίζοντας ότι παρόμοια δημιουργική μεταμόρφωση δεν έχει καταγραφεί σε έργα που αποδίδονται σε Νεάντερταλ.
Η σημασία της ανακάλυψης
Τα τελευταία δέκα χρόνια, αλλεπάλληλες ανακαλύψεις στο Σουλαουέζι έχουν μετατοπίσει διαρκώς το χρονολόγιο της ανθρώπινης τέχνης. Από αποτυπώματα χεριών και παραστάσεις ζώων ηλικίας 40.000 ετών, έως αφηγηματικές σκηνές κυνηγιού και ανθρώπινες φιγούρες που ξεπερνούν τα 50.000 χρόνια, η περιοχή αποδεικνύεται κομβική για την κατανόηση της πρώιμης ανθρώπινης φαντασίας.
Σύμφωνα με τον καθηγητή Μαξίμ Ομπέρ, επίσης από το Πανεπιστήμιο Γκρίφιθ, κάθε νέα ανακάλυψη αποκαλύπτει ότι η τέχνη δεν ήταν μια τοπική καινοτομία αλλά ένα πολιτισμικό χαρακτηριστικό που διαπερνά τις εποχές και τους πολιτισμούς.
