Πόλεμος καρτέλ στο Μεξικό: Από τον Γκαγιάρδο στον «Ελ Μέντσο»
Το καρτέλ ναρκωτικών στο Μεξικό έχει εξελιχθεί σε έναν από τους πιο αιματηρούς και περίπλοκους κύκλους οργανωμένου εγκλήματος παγκοσμίως. Από τη δεκαετία του 1980 μέχρι σήμερα, οι συγκρούσεις μεταξύ αντίπαλων οργανώσεων και οι στρατηγικές των αρχών έχουν στοιχίσει δεκάδες χιλιάδες ζωές, μετατρέποντας πολλές περιοχές της χώρας σε πεδία βίαιων αντιπαραθέσεων.
Η ιστορία των καρτέλ και οι πρώτοι βαρόνοι
Η εξέλιξη κάθε καρτέλ στο Μεξικό συνδέεται άρρηκτα με τη διάσπαση παλαιότερων δικτύων και την άνοδο νέων ηγετών που διεκδικούν εδάφη και διαδρομές για τη διακίνηση ναρκωτικών. Η σύγχρονη φάση αυτού του πολέμου θεωρείται συνέχεια μιας μακράς ιστορικής πορείας που ξεκίνησε με τους πρώτους «βαρόνους» των ναρκωτικών τη δεκαετία του ’80.
Κεντρική μορφή εκείνης της εποχής υπήρξε ο Μιγκέλ Άνχελ Φέλιξ Γκαγιάρδο, ο οποίος, μαζί με άλλους ισχυρούς διακινητές, έθεσε τα θεμέλια του σύγχρονου συστήματος καρτέλ στο Μεξικό. Η δομή που δημιούργησε τότε οδήγησε αργότερα στη γέννηση μεγάλων οργανώσεων, όπως το καρτέλ Σιναλόα και, πιο πρόσφατα, το Jalisco New Generation Cartel (CJNG).
Ο Γκαγιάρδο και η δημιουργία του καρτέλ της Γουαδαλαχάρα
Ο Φέλιξ Γκαγιάρδο θεωρείται από πολλούς ο άνθρωπος που οργάνωσε για πρώτη φορά το εμπόριο ναρκωτικών σε μεγάλη κλίμακα στο Μεξικό. Ως πρώην αστυνομικός, αξιοποίησε τις διασυνδέσεις του για να δημιουργήσει ένα συγκεντρωτικό δίκτυο διακίνησης τη δεκαετία του ’80. Υπό την ηγεσία του, το λεγόμενο καρτέλ της Γουαδαλαχάρα λειτούργησε σαν «ομπρέλα» που συντόνιζε τις μεταφορές κοκαΐνης από τη Νότια Αμερική προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η στρατηγική του ήταν να μοιράσει γεωγραφικές ζώνες σε συνεργάτες, ένα μοντέλο που αργότερα οδήγησε στη δημιουργία ανεξάρτητων καρτέλ, όπως αυτό της Σιναλόα. Η σύλληψή του το 1989 και η καταδίκη του σε μακροχρόνια κάθειρξη θεωρούνται σημείο καμπής, καθώς μετά τη φυλάκισή του το ενιαίο δίκτυο διαλύθηκε και ξεκίνησαν οι αιματηροί πόλεμοι μεταξύ των «κληρονόμων» του.
Οι κληρονόμοι και η συνέχιση της βίας
Ο Ράφαέλ Κάρο Κιντέρο, γνωστός και ως Ράφα Κιντέρο, υπήρξε συνιδρυτής του καρτέλ της Γουαδαλαχάρα και ένας από τους πρώτους μεγάλους παραγωγούς μαριχουάνας στο Μεξικό. Η διεθνής φήμη του προήλθε από την εμπλοκή του στην απαγωγή και δολοφονία του πράκτορα της DEA, Ενρίκε «Κίκι» Καμαρένα, το 1985, γεγονός που προκάλεσε τεράστια πίεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες προς το Μεξικό και οδήγησε στο ξήλωμα του καρτέλ της Γουαδαλαχάρα.
Ο Κιντέρο φυλακίστηκε το 1985, αποφυλακίστηκε προσωρινά το 2013 λόγω νομικής απόφασης και συνελήφθη ξανά το 2022. Παραμένει μία από τις πιο εμβληματικές μορφές της πρώτης γενιάς ναρκοβαρόνων. Ο Ερνέστο Φονσέκα Καρίγιο, γνωστός ως «Don Neto», ήταν επίσης βασικός πυλώνας του καρτέλ της Γουαδαλαχάρα, θεωρούμενος πιο χαμηλών τόνων, αλλά με καθοριστικό ρόλο στη χρηματοδότηση και διαχείριση των επιχειρήσεων.
Η γνωριμία του Γκαγιάρδο με τους Κιντέρο και Φονσέκα αποδείχθηκε καθοριστική, καθώς ο Γκαγιάρδο ταξίδεψε μέχρι την Κολομβία για να κλείσει συμφωνίες με τον ισχυρότερο ναρκοβαρόνο της εποχής, τον Πάμπλο Εσκομπάρ. Σήμερα, οι επιπτώσεις αυτής της ιστορίας συνεχίζουν να επηρεάζουν τη ζωή εκατομμυρίων στο Μεξικό.
