Σαν σήμερα 27 Ιανουαρίου: Η κρίση των Ιμίων και οι μνήμες της
Τριάντα χρόνια έχουν περάσει από την κρίση των Ιμίων, ένα από τα πιο φορτισμένα επεισόδια στην ιστορία των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Μέσα σε λίγες μόνο ημέρες, δύο ακατοίκητες βραχονησίδες στα Δωδεκάνησα έγιναν το κέντρο μιας κλιμάκωσης που έφερε Ελλάδα και Τουρκία κοντά σε μια ένοπλη σύγκρουση, με φόντο σημαίες, πολεμικά πλοία και ειδικές δυνάμεις. Δυστυχώς, το επεισόδιο είχε και ένα τραγικό τέλος με την απώλεια τριών Ελλήνων αξιωματικών.
Η σπίθα της κρίσης
Η κρίση ξεκίνησε ανήμερα Χριστουγέννων το 1995, όταν το τουρκικό φορτηγό πλοίο «Φιγκέν Ακάτ» προσάραξε κοντά στα Ίμια. Ο καπετάνιος του πλοίου, σύμφωνα με αμερικανικές πηγές της εποχής, αρνήθηκε την ελληνική βοήθεια, υποστηρίζοντας ότι βρισκόταν σε τουρκικό έδαφος. Το περιστατικό εξελίχθηκε γρήγορα σε διπλωματικό μπρα ντε φερ, με ανταλλαγές διακοινώσεων και νομικών επιχειρημάτων για το καθεστώς των βραχονησίδων, οι οποίες στην Τουρκία είναι γνωστές ως Καρντάκ.
Στις 25 Ιανουαρίου 1996, ο τότε δήμαρχος Καλύμνου υψώνει την ελληνική σημαία σε μία από τις βραχονησίδες, μετατρέποντας το διπλωματικό επεισόδιο σε θέμα εσωτερικής πολιτικής και κοινής γνώμης για τις δύο χώρες.
Η κλιμάκωση της έντασης
Στις 27 Ιανουαρίου 1996, οι τουρκικές εφημερίδες δημοσιεύουν φωτογραφίες που προκαλούν αναστάτωση. Δύο δημοσιογράφοι της εφημερίδας «Χουριέτ» φτάνουν με ελικόπτερο στα Ίμια, υποστέλλουν την ελληνική σημαία και υψώνουν την τουρκική, καταγράφοντας τη στιγμή. Αυτή η ενέργεια λειτουργεί ως καταλύτης για την κλιμάκωση της κρίσης.
Την επόμενη ημέρα, ελληνική μονάδα του Πολεμικού Ναυτικού απομακρύνει την τουρκική σημαία, ενώ η παρουσία πλοίων στην περιοχή πυκνώνει. Η κρίση αποκτά πλέον επιχειρησιακό βάθος, με κινήσεις και επιφυλακές που δημιουργούν ένα κλίμα έντονης ανησυχίας.
Η κορύφωση και οι συνέπειες
Η κορύφωση της κρίσης έρχεται τη νύχτα της 30ής προς 31η Ιανουαρίου, όταν οι δύο πλευρές αναπτύσσουν δυνάμεις στα γύρω ύδατα. Η ένταση είναι τόσο υψηλή που ελληνικό ελικόπτερο του Πολεμικού Ναυτικού απογειώνεται από τη φρεγάτα «Ναβαρίνον» για αναγνώριση πάνω από τις βραχονησίδες, υπό δύσκολες καιρικές συνθήκες.
Δυστυχώς, λίγο πριν ξημερώσει, το ελικόπτερο καταρρέει στη θάλασσα, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους οι αξιωματικοί Χριστόδουλος Καραθανάσης, Παναγιώτης Βλαχάκος και Έκτορας Γιαλοψός. Η απώλειά τους αφήνει ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ελληνική κοινωνία, σε μια κρίση που, αν και δεν οδήγησε σε ανταλλαγή πυρών, είχε σοβαρές συνέπειες.
Η εκτόνωση της κρίσης ήρθε μέσω πυρετώδους διπλωματίας, με τον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών και του ΝΑΤΟ να είναι καθοριστικός. Στόχος ήταν η επιστροφή στο λεγόμενο status quo ante, δηλαδή στην κατάσταση που προϋπήρχε της κλιμάκωσης, προκειμένου να μην παγιωθούν τετελεσμένα.
Η φράση του Αμερικανού απεσταλμένου Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ «no ships, no troops, no flags» έχει μείνει στην ιστορία ως η συνταγή αποκλιμάκωσης. Στην Ελλάδα, η κρίση άφησε πίσω της ένα τραύμα που αφορά όχι μόνο την απώλεια των τριών αξιωματικών, αλλά και τον τρόπο που το κράτος διαχειρίστηκε την κατάσταση. Η δήλωση του τότε πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη από το βήμα της Βουλής, «Θέλω να ευχαριστήσω την κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών», προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στο πολιτικό σκηνικό.
Η κρίση των Ιμίων έχει συνδεθεί με τη συζήτηση περί «γκρίζων ζωνών» στο Αιγαίο, ένα θέμα που συνεχίζει να επανέρχεται στο δημόσιο διάλογο και στη διπλωματική αντιπαράθεση.
