Σαν σήμερα 19 Ιανουαρίου: Τέλος στην ατιμωρησία του «χασάπη της Λυών»
Στις 19 Ιανουαρίου 1983, η σύλληψη του Κλάους Μπάρμπι στη Λα Πας τερματίζει μια από τις πιο προκλητικές περιπτώσεις ατιμωρησίας του 20ού αιώνα. Ο Μπάρμπι, πρώην αξιωματικός των SS και επικεφαλής της Γκεστάπο στη Λυών, είχε γίνει γνωστός ως ο «χασάπης της Λυών». Η σύλληψή του στη Βολιβία και η έκδοσή του στη Γαλλία για να λογοδοτήσει για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας κατά την Κατοχή, σηματοδοτεί μια σημαντική στιγμή στην ιστορία της δικαιοσύνης.
Η διαφυγή και η προστασία του
Μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, αντί να αντιμετωπίσει τη δικαιοσύνη, ο Μπάρμπι στρατολογήθηκε από την αμερικανική αντικατασκοπεία (CIC) ως «πολύτιμη πηγή» για την καταπολέμηση του κομμουνισμού. Όταν η Γαλλία άρχισε να ζητά την έκδοσή του, οι αμερικανικές υπηρεσίες τον βοήθησαν να διαφύγει μέσω των περιβόητων «Rat Lines». Με τη βοήθεια καθολικών ιερέων, ο Μπάρμπι κατάφερε να φτάσει στη Νότια Αμερική, όπου, με το ψευδώνυμο «Κλάους Άλτμαν», έγινε ευυπόληπτος επιχειρηματίας και σύμβουλος ασφαλείας για δικτατορικά καθεστώτα.
Η αποκάλυψη και η δίκη
Το 1971, οι ακούραστοι «κυνηγοί Ναζί», Σερζ και Μπεάτε Κλάρσφελντ, αποκάλυψαν την ταυτότητά του, ωστόσο χρειάστηκαν ακόμη δώδεκα χρόνια πολιτικών πιέσεων και αλλαγών στη Βολιβία για να επιτευχθεί η απέλασή του. Η παράδοσή του στις γαλλικές αρχές προκάλεσε διεθνή αναταραχή, με τις ΗΠΑ να εκφράζουν δημόσια τη «βαθιά λύπη» τους για τη συγκάλυψη ενός εγκληματία πολέμου.
Η δίκη του το 1987 στη Λυών υπήρξε ιστορική, καθώς ήταν η πρώτη στη Γαλλία για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Παρά τις προσπάθειες της υπεράσπισης να αμφισβητήσει τη νομιμότητα της σύλληψής του, ο Μπάρμπι καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη. Πέθανε στη φυλακή το 1991, αφήνοντας πίσω του μια υπόθεση που απέδειξε ότι η δικαιοσύνη, όσο κι αν καθυστερεί, παραμένει η μοναδική απάντηση στη θηριωδία.
Η κληρονομιά του Μπάρμπι
Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, ο Μπάρμπι συνδέθηκε με τη βίαιη καταστολή της Γαλλικής Αντίστασης και τις διώξεις κατά των Εβραίων. Η φήμη του δεν βασίστηκε σε αφηρημένες κατηγορίες, αλλά σε συγκεκριμένα περιστατικά που έχουν χαραχθεί στη γαλλική μνήμη. Ανάμεσα σε αυτά, η υπόθεση του Ζαν Μουλέν, ενός εμβληματικού στελέχους της Αντίστασης, ο οποίος συνελήφθη, βασανίστηκε και πέθανε το 1943, καθιστώντας τη Λυών σύμβολο της ναζιστικής ωμότητας.
Επιπλέον, η επιχείρηση στο Ιζιέ, όπου τον Απρίλιο του 1944 συνελήφθησαν δεκάδες παιδιά και οι ενήλικες που τα φρόντιζαν, έγινε συνώνυμη της απόλυτης βαρβαρότητας. Οι ιστορίες αυτές, που για χρόνια παρέμεναν χωρίς δικαστικό επίλογο, επανήλθαν στο προσκήνιο με την έκδοση του Μπάρμπι.
Η σύλληψή του στη Λα Πας άνοιξε τον δρόμο για τη μεγάλη δίκη στη Λυών και την ιστορική καταδίκη του το 1987. Το κομβικό στοιχείο της δίωξης ήταν ότι δεν στηρίχθηκε σε «συμβατικά» εγκλήματα πολέμου, αλλά στο νομικό και ηθικό πλαίσιο των εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας, λόγω της κλίμακας και της φύσης των πράξεών του, που ξεπερνούσαν τα όρια μιας απλής στρατιωτικής σύγκρουσης.
