Ανακάλυψη νευρικού φρένου που περιορίζει την κινητοποίηση σε δυσάρεστες καταστάσεις

Πολλοί από εμάς έχουμε βιώσει την αίσθηση της αναβλητικότητας: είτε πρόκειται για μια δύσκολη τηλεφωνική κλήση, την εκπόνηση μιας αναφοράς που φοβόμαστε ότι θα κριθεί, είτε για την προετοιμασία μιας παρουσίασης που μας αγχώνει μόνο στη σκέψη της. Ξέρουμε τι πρέπει να κάνουμε, αλλά η πρώτη κίνηση φαίνεται να είναι πιο δύσκολη απ’ ό,τι περιμέναμε. Όταν αυτή η δυσκολία γίνεται έντονη, ονομάζεται ιατρικά αβολίσια. Οι άνθρωποι που υποφέρουν από αβολίσια δεν είναι τεμπέληδες ή ανεύθυνοι: γνωρίζουν τι πρέπει να κάνουν, αλλά ο εγκέφαλός τους φαίνεται ανίκανος να πατήσει το “κουμπί” της εκκίνησης. Η αβολίσια παρατηρείται συχνά σε καταστάσεις όπως η κατάθλιψη, η σχιζοφρένεια και η νόσος του Πάρκινσον, και επηρεάζει σοβαρά την ικανότητα ενός ατόμου να διαχειρίζεται την καθημερινότητά του και να διατηρεί κοινωνικές σχέσεις.

Η έρευνα και τα ευρήματα

Μελέτες στον τομέα της νευροεπιστήμης και της ψυχολογίας έχουν δείξει ότι πριν από οποιαδήποτε ενέργεια, ο εγκέφαλος αξιολογεί το κόστος που μπορεί να έχει μια εργασία. Όταν το κόστος φαίνεται πολύ υψηλό, η κινητοποίηση μειώνεται. Ωστόσο, μέχρι τώρα δεν είχε διευκρινιστεί πώς ο εγκέφαλος μετατρέπει αυτή την αξιολόγηση σε απόφαση μη δράσης. Για να εξερευνήσουν αυτό το ερώτημα, μια ερευνητική ομάδα από το WPI-ASHBi χρησιμοποίησε μια προηγμένη γενετική τεχνική, γνωστή ως χημογενετική, σε εξαιρετικά έξυπνους μακάκους, επιτρέποντάς τους να προσαρμόσουν προσωρινά και με ακρίβεια την επικοινωνία μεταξύ συγκεκριμένων περιοχών του εγκεφάλου και να εντοπίσουν ένα κυκλωματικό σύστημα που λειτουργεί ως φρένο στην κινητοποίηση.

Πειράματα με τους μακάκους

Οι μακάκοι εκπαιδεύτηκαν να εκτελούν δύο τύπους εργασιών. Στην πρώτη, η ολοκλήρωση της εργασίας τους απέφερε ένα βραβείο νερού. Στη δεύτερη, το βραβείο συνοδευόταν από μια δυσάρεστη πνοή αέρα στο πρόσωπο. Πριν από κάθε δοκιμή, οι μακάκοι έβλεπαν μια ένδειξη και μπορούσαν να αποφασίσουν ελεύθερα αν θα ξεκινήσουν ή όχι. Οι ερευνητές επικεντρώθηκαν όχι στο ποια επιλογή επέλεγαν οι μακάκοι, αλλά σε κάτι πιο θεμελιώδες: αν έκαναν το πρώτο βήμα. Όπως αναμενόταν, όταν η εργασία περιλάμβανε μόνο βραβείο, οι μακάκοι συνήθως ξεκινούσαν χωρίς δισταγμό. Ωστόσο, όταν η εργασία περιλάμβανε την δυσάρεστη πνοή, συχνά κρατούνταν πίσω, αν και το βραβείο ήταν ακόμα διαθέσιμο.

Η σημασία της ανακάλυψης

Στη συνέχεια, οι ερευνητές αδυνάτισαν προσωρινά μια συγκεκριμένη σύνδεση στον εγκέφαλο που συνδέει δύο περιοχές σχετικές με την κινητοποίηση: το ventral striatum (VS) και το ventral pallidum (VP). Στην εργασία που περιλάμβανε μόνο βραβείο, η καταστολή αυτού του μονοπατιού είχε ελάχιστη επίδραση στη συμπεριφορά των μακάκων, οι οποίοι ξεκινούσαν κανονικά. Αντίθετα, στις εργασίες που περιλάμβαναν την δυσάρεστη πνοή, το ψυχικό φρένο στην εκκίνηση είχε χαλαρώσει: οι μακάκοι έγιναν πολύ πιο πρόθυμοι να ξεκινήσουν. Σημαντικό είναι ότι η ικανότητα των μακάκων να κρίνουν βραβεία και ποινές δεν άλλαξε. Αυτό που άλλαξε ήταν το βήμα μεταξύ της γνώσης και της δράσης.

Η ανακάλυψη αυτού του “φρένου κινητοποίησης” μπορεί να ρίξει φως σε καταστάσεις όπως η κατάθλιψη και η σχιζοφρένεια, όπου η σοβαρή απώλεια κινητοποίησης είναι συχνή. Στο μέλλον, παρεμβάσεις όπως η βαθιά εγκεφαλική διέγερση ή νέες στρατηγικές φαρμάκων θα μπορούσαν να στοχεύσουν στη ρύθμιση αυτού του φρένου όταν γίνεται υπερβολικά σφιχτό. Ωστόσο, αυτό το “φρένο” υπάρχει για κάποιο λόγο. Ενώ ένα υπερβολικά σφιχτό φρένο μπορεί να οδηγήσει σε αβολίσια, ένα φρένο που είναι πολύ χαλαρό θα μπορούσε να δυσκολεύει την παύση, ακόμη και σε υπερβολικά αγχωτικές καταστάσεις, οδηγώντας σε εξάντληση. Με άλλα λόγια, το κυκλωματικό σύστημα VS–VP μπορεί να βοηθά στη διατήρηση της κινητοποίησης σε υγιή επίπεδα.

Η υπερβολική χαλάρωση του φρένου κινητοποίησης θα μπορούσε να οδηγήσει σε επικίνδυνες συμπεριφορές ή σε υπερβολικό ρίσκο. Η προσεκτική επικύρωση και η ηθική συζήτηση θα είναι απαραίτητες για να καθοριστεί πώς και πότε θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν τέτοιες παρεμβάσεις.