Η αυτοκαταστροφή μπορεί να αντανακλά την ανάγκη του εγκεφάλου για έλεγχο
Οι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές, όπως το να τσιμπολογάμε το δέρμα μας ή να αποφεύγουμε ανθρώπους, προέρχονται από εξελικτικούς μηχανισμούς επιβίωσης, σύμφωνα με μια νέα ψυχολογική ανάλυση που προκαλεί προβληματισμό.
Η βιολογία πίσω από τις αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές
Ο κλινικός ψυχολόγος Δρ. Charlie Heriot-Maitland, στο νέο του βιβλίο με τίτλο Controlled Explosions in Mental Health, εξετάζει τις βιολογικές ανάγκες που κρύβονται πίσω από αυτές τις επιβλαβείς συμπεριφορές. Υποστηρίζει ότι, παρόλο που αυτές οι συμπεριφορές φαίνονται αντιφατικές, ο εγκέφαλος τις χρησιμοποιεί ως μια προστατευτική δόση για να αποτρέψει μεγαλύτερους κινδύνους. Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να καθυστερεί την έναρξη ενός έργου, προκαλώντας στον εαυτό του βλάβη, αλλά προσπαθώντας να αποφύγει την πιθανότητα αποτυχίας ή απόρριψης.
Ο εγκέφαλος ως μηχανή επιβίωσης
«Ο εγκέφαλός μας είναι μια μηχανή επιβίωσης. Είναι προγραμματισμένος όχι για να βελτιστοποιεί την ευτυχία μας, αλλά για να μας κρατά ζωντανούς. Χρειάζεται να υπάρχουμε σε έναν προβλέψιμο κόσμο. Δεν του αρέσουν οι εκπλήξεις και δεν θέλει να μας πιάσουν απροετοίμαστους», αναφέρει ο Δρ. Heriot-Maitland.
Όπως εξηγεί, η έκθεση σε απειλές και κινδύνους είναι ήδη δύσκολη, αλλά η πιο ευάλωτη κατάσταση για τους ανθρώπους είναι όταν εκτίθενται σε απρόβλεπτες απειλές. Ο εγκέφαλος μας δεν μπορεί να το επιτρέψει αυτό και θα παρέμβει για να μας δώσει πιο ελεγχόμενες, προβλέψιμες εκδοχές της απειλής. Προτιμά να είμαστε οι ίδιοι οι κριτές της πτώσης μας, παρά να κινδυνεύουμε από κάτι εξωτερικό.
Η ανάγκη για έλεγχο και η αυτοκαταστροφή
Αυτός ο προστατευτικός μηχανισμός λειτουργεί με έναν θεμελιώδη κανόνα: ο εγκέφαλος προτιμά να αντιμετωπίζει την βεβαιότητα μιας ελεγχόμενης, γνωστής απειλής, παρά να διαχειρίζεται την πιθανότητα μιας εκτός ελέγχου, άγνωστης απειλής. Η επιστήμη πίσω από αυτή τη θεωρία βασίζεται στην εξέλιξη του ανθρώπινου εγκεφάλου, ο οποίος έχει προγραμματιστεί κυρίως για επιβίωση και όχι για ευτυχία. Οι εγκέφαλοι είναι «συνδεδεμένοι» να εντοπίζουν τον κίνδυνο παντού, κάτι που βοήθησε το είδος να επιβιώσει, αλλά τώρα μας καθιστά υπερβολικά ευαίσθητους σε οποιοδήποτε πιθανό πόνο, είτε σωματικό είτε συναισθηματικό.
Ο Δρ. Heriot-Maitland προτείνει ότι αυτή η εξελικτική τακτική του «καλύτερα ασφαλής παρά λυπημένος» σημαίνει ότι, ακόμη και αν γνωρίζουμε ότι δεν είναι λογικό να φάμε μια σακούλα σοκολάτες, το κάνουμε για να αποφύγουμε την μεγαλύτερη ντροπή της αποτυχίας. Ένα άλλο παράδειγμα είναι ότι, ακόμη και όταν κάποιος δεν μας μισεί πραγματικά, μπορεί να τους αποφεύγουμε, αντί να αντιμετωπίσουμε την πιθανότητα της απόρριψης.
«Οι εγκέφαλοί μας έχουν εξελιχθεί ώστε να προτιμούν να αντιλαμβάνονται απειλές, ακόμη και όταν δεν υπάρχει καμία, προκειμένου να μας προκαλέσουν μια προστατευτική αντίδραση. Όλοι έχουμε κληρονομήσει ένα εξαιρετικά ευαίσθητο σύστημα ανίχνευσης και αντίδρασης σε απειλές», προσθέτει.
Κοινές αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές περιλαμβάνουν την αναβλητικότητα, τον τελειομανισμό και τον απαισιόδοξο τρόπο σκέψης. Ο τελειομανισμός λειτουργεί παρόμοια με την αναβλητικότητα, αλλά μέσω διαφορετικών μηχανισμών. Ενώ η αναβλητικότητα αποσπά την προσοχή από τις εργασίες, οι τελειομανείς μπορεί να επιδεικνύουν υπερβολική εστίαση και προσοχή στη λεπτομέρεια, ελπίζοντας να διασφαλίσουν ότι δεν γίνονται λάθη. Η κύρια κίνητρος είναι συχνά η αποφυγή της αποτυχίας, αλλά αυτό θέτει τον τελειομανή σε κίνδυνο άγχους και εξάντλησης.
