Τα καρναβάλια της Δυτικής Μακεδονίας με αρχαίες ρίζες
Καθώς ο χειμώνας προχωρά και οι γιορτές των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Φώτων πλησιάζουν, η Δυτική Μακεδονία μεταμορφώνεται. Οι κάτοικοι ντύνονται με παραδοσιακές στολές, ψάλλονται κάλαντα σε αρχαϊκούς ρυθμούς και η νύχτα φωτίζεται από τις γιορτινές εκδηλώσεις.
Καρναβάλια του Δωδεκαημέρου
Μέσα στον καταχείμωνα, η περιοχή ζει με πάθος τα «Καρναβάλια του Δωδεκαημέρου». Αυτές οι γιορτές, γνωστές ως «Μπουμπουσιάρια» ή «Ραγκουτσάρια», έχουν βαθιές ρίζες στην παράδοση. Η λέξη «Μπουμπουσιάρια» παραμένει ασαφής όσον αφορά την ετυμολογία της, ενώ το «Ραγκουτσάρια» ενδέχεται να προέρχεται από το ρωμαϊκό «rogatores», που σημαίνει ζητιάνοι.
Τα κοστούμια των καρναβαλιστών, που αρχικά απεικόνιζαν δαιμόνια όπως οι Καλικάντζαροι, συνδέονται με τις μακριές νύχτες του χειμερινού ηλιοστασίου. Όπως επισημαίνει ο καθηγητής Ιωάννης Πήτας από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, ο σατυρικός χαρακτήρας των καρναβαλιών μπορεί να προκαλεί πειρασμούς στους πιστούς. Παράλληλα, οι καρναβαλικές εκδηλώσεις φτάνουν στην κορύφωσή τους κατά την περίοδο των Αποκριών, όπως συμβαίνει και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας και του χριστιανικού κόσμου.
Η σημασία του Δωδεκαημέρου
Το Δωδεκαήμερο, που διαρκεί πάνω από 12 ημέρες, ξεκινά από τις «γουρνοχαρές» και τα Κόλιαντα την παραμονή των Χριστουγέννων, και ολοκληρώνεται με τα Φώτα, ενώ στην Καστοριά οι γιορτές κλείνουν με τα Ραγκουτσάρια και την Πατερίτσα. Αυτή την περίοδο, η Μακεδονία «λάμπει» από τις γιορτές.
Η χρονική σύμπτωση του Δωδεκαημέρου με τη χειμερινή ισημερία, που συμβαίνει στις 21 Δεκεμβρίου, προκαλούσε δέος στους προγόνους μας, οι οποίοι παρατηρούσαν τη μείωση της ημέρας χωρίς να έχουν εξηγήσεις. Έτσι, ήταν φυσικό να επιδιώκουν να εξευμενίσουν τον θεό Ήλιο με γιορτές και ευχές για μια νέα αρχή, είτε αυτή αφορούσε το νέο έτος είτε την επερχόμενη αγροτική περίοδο.
Γιορτές και εκδηλώσεις
Στις 2 Ιανουαρίου, οι εορτασμοί κορυφώνονται με τα Μπουμπουσιάρια της Εράτυρας Κοζάνης. Οι γιορτές αυτές είναι γεμάτες ζωντάνια και αυθεντικότητα, καθώς ξεκινούν από τις 30 Δεκεμβρίου με τη Σούρβα και συνεχίζονται σε όλη την περιοχή με διάφορα καρναβάλια. Η παρέλαση των καρναβαλιστών στις 15:00 της 2ης Ιανουαρίου θα ακολουθηθεί από ένα ολονύχτιο γλέντι, που θα κρατήσει ζωντανές τις παραδόσεις και τη χαρά της κοινότητας.
